Wynalazek niejedno ma imię

czwartek, 16 grudnia 2010

Mikroskop, żarówka, winda, znak wodny na banknotach, bąbelki w coli, a nawet karteczki samoprzylepne, bez których trudno obejść się w pracy - wszystko to potocznie określamy mianem wynalazku. W praktyce rynkowej mamy jednak do czynienia z dużo większym bogactwem form.

Wynalazki powstają, aby zaspokajać nasze potrzeby. I niewiele się tu zmieniło od początków ludzkości, dla ludzi pierwotnych wynalazkiem były kamienne narzędzia. Kiedy natomiast pojawiły się dobra materialne, wymyślono pieniądze. Potrzeba szybkiego przemieszczania się zaowocowała powstawaniem coraz nowszych pojazdów. Potrzeba informatyzacji zapoczątkowała prawdziwą rewolucję techniczną. Dzisiaj bardzo trudno byłoby zliczyć i sklasyfikować wszystkie powstające na świecie wynalazki. Nieocenioną pomoc w tym zakresie, a jednocześnie ochronę własności danego wynalazku, gwarantuje w każdym kraju Urząd Patentowy.


URZĄD PATENTOWY
Centralny organ administracji rządowej. Został powołany do wydawania decyzji o udzielaniu podmiotom krajowym i zagranicznym patentów na wynalazki, praw ochronnych i praw do rejestracji.
Prawo do wynalazku

Każdy wynalazek jest czyjąś własnością intelektualną, czyli czymś, co jest wynikiem pracy umysłu. Wszystkie wynalazki są chronione prawem tzw. własności przemysłowej, które – jak można przeczytać na stronie polskiego Urzędu Patentowego – jest rodzajem praw wyłącznych. Prawa te wynikają z narodowego, międzynarodowego lub regionalnego ustawodawstwa i dotyczą przemysłu, handlu oraz rolnictwa. Co dokładnie podlega takiej ochronie własności? Według Konwencji paryskiej z roku 1883: wynalazki, wzory użytkowe, rysunki i modele przemysłowe, znaki fabryczne, nazwy handlowe itd. W polskim prawie przedmiotami własności przemysłowej są: projekty wynalazcze (wynalazki, wzory użytkowe, wzory przemysłowe, topografie układy scalonego, projekty racjonalizatorskie) oraz znaki towarowe.


WARTO WIEDZIEĆ
Światowa Organizacja Własności Intelektualnej (WIPO) to jedna z 16 agend ONZ zajmującą się koordynacją i tworzeniem regulacji dotyczących ochrony własności intelektualnej. Świadczy także pomoc prawną i technologiczną. Działa od 1974 r. i należą do niej 184 państwa, w tym Polska.
Wynalazek wynalazkowi nierówny

To, co zwykliśmy nazywać po prostu wynalazkiem, prawo patentowe definiuje jako: unikalne rozwiązanie techniczne, poddające się ścisłej definicji prawno-technicznej. Tak naprawdę jednak trudno o jedną, wyczerpującą definicję, bo coraz częściej wkracza ona na obszary, w których jeszcze do niedawna trudno było w ogóle mówić o wynalazczości (np. technologie kosmiczne). Wiadomo, że wynalazkiem nie może być element natury, ponieważ ta z założenia służy wszystkim ludziom. Jeśli więc coś np. mutacja genów, jest procesem naturalnym, a ktoś ją jedynie odkrył, nie możemy nazwać tego wynalazkiem. Wynalazek wcale nie musi powstać na podstawie konkretnej teorii czy w odpowiedzi na konkretny problem, może być przecież dziełem przypadku. Wynalazek musi jednak spełniać kryterium przewidywalności, jego działanie musi być powtarzalne, dać się zmierzyć i kontrolować.


Wzór użytkowy i wzór przemysłowy

Jak mówi ustawa o prawie własności przemysłowej: wzorem użytkowym jest nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Do definicji wzoru użytkowego mają prawo jedynie materialne przedmioty. O ile wynalazek musi proponować coś zupełnie nowego, o tyle wzór użytkowy może bazować na rozwiązaniach już istniejących np. innowacja może polegać na połączeniu w jednym urządzeniu dwóch różnych funkcji (np. pralko-suszarka).

O ile wzór użytkowy dotyczy przede wszystkim innowacyjnego rozwiązania pewnego problemu technicznego, o tyle wzór przemysłowy jest nową i oryginalną postacią wytworu przejawiającą się w jego kształcie, konturach, kolorystyce, strukturze lub materiale. Wzór przemysłowy zostaje wtedy uznany za nowy, jeśli przed datą jego zgłoszenia do rejestracji nie pojawi się nigdzie publicznie identyczny wzór. Cechą szczególną wzoru przemysłowego jest jego indywidualny, unikatowy charakter. Wzorem przemysłowym jest np. słynna kratka Burberry albo wygląd tablicy rozdzielczej w konkretnej marce samochodu.


WARTO WIEDZIEĆ
Ochrona własności obowiązuje: 20 lat - w przypadku patentu na wynalazki, 10 lat - na wzory użytkowe, 10 lat - na topografie układów scalonych i 25 lat - na wzory przemysłowe.
Czym jest topografia układu scalonego i projekt racjonalizatorski?

Projekt racjonalizatorski należy do projektów wynalazczych i jest konkretnym rozwiązaniem w danej organizacji, którego zastosowanie i wdrożenie w życie przyniesie danej firmie wymierne korzyści. Projekty racjonalizatorskie (przykładem jest program komputerowy) to rozwiązania, które nie mogą być uznane za wynalazki, wzory użytkowe i przemysłowe, czy topografie układu scalonego. Organizacja może sama określić, które projekty kwalifikuje jako racjonalizatorskie, na jakich zasadach je akceptuje i wynagradza ich pomysłodawcę.

Topografie układów scalonych to – w dużym uproszczeniu konstrukcje z przestrzennym rozplanowaniem elementów, w tym układu scalonego, które pełnią jakąś elektroniczną funkcję. Dzisiaj to jedne z najrzadziej zgłaszanych do rejestracji rozwiązań. Postęp techniczny osiągnął już takie tempo, że w czasie oczekiwania na rejestrację topografia układu scalonego staje się przestarzała.

Ponieważ każdy kraj samodzielnie uchwala prawa dotyczące ochrony własności, chcąc rozszerzyć jej zakres, trzeba było dokonać oddzielnej rejestracji poza granicami danego kraju. Od kiedy staliśmy się członkiem Unii Europejskiej, możemy zdecydować się na tzw.: tryb wspólnotowy rejestracji tych praw, gdzie rejestracja na terenie Unii oznacza automatyczną rejestrację praw na terenie Polski.


Monika Kaszuba

Schowaj
 
 
 
Komentarze: (0)